Monday, 31 October 2022

हिंदी से संस्कृत में अनुवाद ( परीक्षोपयोगी )

 अनुवाद ( सभी लकारों मे ) परीक्षोपयोगी  

अधोलिखितानि वाक्यानि संस्कृतभाषया अनूद्य लिखत  - ( CBSE - 2022 Class X ) 

01. लिपिक अपना कार्य करता है | 

       लिपिक: स्व कार्यं करोति | 

02. दो किसानों ने खेत जोता था | 

        द्वौ कृषकौ क्षेत्रं अकर्षत: | 

03. मैं आलस्य का त्याग करूँगा | 

       अहम् आलस्यस्य त्यागं करिष्यामि | 

04. तुम सब मिलकर गीत बोलो | 

       यूयं मिलित्वा गीतं गायथ | 

05. हमें रोज व्यायाम करना चाहिये | 

       वयं प्रतिदिनं व्यायामम् कुर्याम | 

06. सफलता परिश्रम का परिणाम है | 

       सफलता परिश्रमस्य परिणाम: अस्ति | 

07. कल मोहन कहाँ था | 

       ह्य: मोहन: कुत्र आसीत् | 

Compartment exam 2022 CLASS - IX 

01. यह मेरी पुस्तक है | 

       इदम् मम पुस्तकं अस्ति | 

02. बगीचे के चारों ओर सड़क है | 

       उपवनं परित: मार्ग: अस्ति | 

03. रवि पुस्तक पढ़ता है | 

       रवि: पुस्तकं पठति | 

04. भारत की राजधानी दिल्ली है | 

       भारतस्य  राजधानी दिल्ली अस्ति | 

05. तुम्हारा मोबाइल मेरे पास है | 

       तव चलदूरवाणी मम समीपे अस्ति | 

06. भारत की राजभाषा हिन्दी है | 

       भारतस्य राजभाषा हिन्दी अस्ति | 

    Mid - Term exam 2022-23 Class - X 

01. चिकित्सालय के चारों मार्ग हैं | 

       चिकित्सालयस्य परित: मार्गा: सन्ति | 

02. तुम माँ के साथ रसोई में काम करती हो | 

       त्वं मात्रा सह पाकशालायां कार्यं करोषि | 

03. राधा ने भोजन किया | 

       राधा भोजनम् अकरोत् | 

04. कल गणतन्त्र दिवस था | 

       ह्य:  गणतन्त्रदिवस: असीत् | 

05. यमुना नदी दिल्ली में बहती है | 

       यमुना नदी देहल्यां प्रवहति | 

06. सदा सच बोलो | 

       सर्वदा सत्यं वद | 

Saturday, 22 October 2022

वाच्य परिवर्तनम् ( भाग -2) CBSE आधारित

 वाच्य परिवर्तनम् ( भाग -2 ) 

अधोलिखितेषु संवादेषु रिक्तस्थानानि वाच्यानुसारं उचितै: पदै: पूरयत् - 

   01.                   [ CBSE 2014 ]

शिक्षक: - अमन ! गत्वा पश्य ...............किं कुर्वन्ति ? 

अमन: - छात्रै: तु ....................लिख्यन्ते | 

शिक्षक: - किं त्वं लेखं .....................? 

अमन: - आम् ! ..............अपि लेख: लिख्यते | 

शिक्षक: - सुरेश: न दृश्यते | स: कुत्र ? 

अमन: - सुरेश: स्वस्थ: न अस्ति , अतः विद्यालय-चिकित्सा-कक्षे तेन ...............क्रियते | 

शिक्षक: - अस्तु , स: विश्रामम् करोति | समीचीनम् | 

    02.                         CBSE - 2016 

अध्यापिका - अनु ! किम् त्वं पाठं ...............? 

अनु - आम् , मया ......................स्मर्यते | 

अध्यापिका - तर्हि किमर्थं ...................सम्यग् उत्तरं न दीयते | 

अनु - जानामि ..................| अनभ्यासादेव | 

अध्यापिका - किं त्वया पुनरावृत्ति: ................? 

अनु - आम् , अहं पुनरावृत्तिम् करोमि | 


Click and see


   03.               CBSE - 2014 

देवांश: - मित्र ! त्वं कुत्र ( i ).............? 

हृदय: - मित्र ! ( ii ) .......... तु पुस्तकालयं गम्यते | 

देवांश: - ( iii ).........अपि त्वया सह चलामि | 

हृदय: - आगच्छ ! शीघ्रं एव आवां चलाव: |

देवांश: - आम् ! त्वया कीदृशम् पुस्तकं ( iv ) ..........| 

हृदय: - मया ज्ञानवर्धनं ( v ) ........... पठ्यते | 

देवांश: - शोभनम् | त्वमपि शोभनं बाल: अस्ति | 


   04.                   [ CBSE - 2016 ] 

श्याम: - सोहन ! किम् ....................मया सह पत्रालयं गच्छसि ? 

सोहन: - नहि , मया तु पत्रालयं न ................| अहं तु पाठं स्मरामि | 

श्याम: - शोभनम् | इदानीं त्वया ................स्मर्यते ! तदनन्तरं त्वं किं करोषि ? 

सोहन: - तत्पश्चात् माया गणितस्य अभ्यास: ............| 

श्याम: - अस्तु , ..................तु पत्रालयम् एव गम्यते | 


01. उत्तराणि :- 01. छात्रा: , 02. लेखा: , 03. लिखसि , 04. मया  

02. उत्तराणि :- 01. स्मरसि , 02. पाठ: , 03. त्वया , 04. अहम् , 05. क्रियते                  

03.उत्तराणि :- 01. गच्छसि  , 02. मया , 03. अहम्  , 04. पठ्यते , 05. पुस्तकं 

04. उत्तराणि :- 01. त्वं , 02. गम्यते , 03. पाठ: ,04. क्रियते , 05. मया 


Wednesday, 19 October 2022

वाच्यपरिवर्तनम् लट् लकारे ( active voice to passive voice )

  वाच्य परिवर्तनम् ( लट् लकार में )  

वाच्य को english में voice कहते हैं | वाच्य तीन प्रकार का होते है :- 

01. कर्तृवाच्य ( Active voice ) 

02. कर्मवाच्य (Passive voice )  

03. भाववाच्य ( Impersonal voice )   

01. कर्तृवाच्य :- इसमे कर्ता की प्रधानता होती है | कर्ता के अनुसार क्रिया के पुरुष , वचन , लिंग , एवं विभक्ति में परिवर्तन होता है | 

विशेष:- कर्ता में प्रथमा विभक्ति कर्म में द्वितीया विभक्ति का प्रयोग होता है | 

02. कर्मवाच्य :- इसमे कर्म की प्रधानता होती है | कर्म के अनुसार क्रिया के पुरुष , वचन , लिंग , एवं विभक्ति में परिवर्तन होता है | 

विशेष:- कर्ता में तृतीया विभक्ति कर्म में प्रथमा विभक्ति का प्रयोग होता है | 

03. भाववाच्य :- इसमे भाव प्रधान होता है | क्रिया हमेशा नपुंसकलिंग एकवचन या प्रथम पुरुष एकवचन में ही होती है | 


Video देखकर भी समझ सकते हैं एक बार क्लिक करें 


वाच्य परिवर्तनम् कुरुत :-  [ CBSE 2014 ]

देवांश: - मित्र ! त्वं कुत्र ( i ).............? 

हृदय: - मित्र ! ( ii ) .......... तु पुस्तकालयं गम्यते | 

देवांश: - ( iii ).........अपि त्वया सह चलामि | 

हृदय: - आगच्छ ! शीघ्रं एव आवां चलाव: |

देवांश: - आम् ! त्वया कीदृशम् पुस्तकं ( iv ) ..........| 

हृदय: - मया ज्ञानवर्धनं ( v ) ........... पठ्यते | 

देवांश: - शोभनम् | त्वमपि शोभनं बाल: अस्ति | 


उत्तराणि :- 01. गच्छसि  , 02. मया , 03. अहम्  , 04. पठ्यते , 05. पुस्तकं 

 

 कर्तृवाच्य :- बालकः विद्यालयं गच्छति | 

 कर्मवाच्य :- बालकेन विद्यालय: गम्यते |


कर्तृवाच्य :- बालका: विद्यालयं गच्छन्ति | 

कर्मवाच्य :- बालकै: विद्यालय: गम्यते | 


कर्तृवाच्य :- अशोक: क्रीडां करोति |  

कर्मवाच्य :- अशोकेन क्रीडा क्रियते | 


कर्तृवाच्य :- वयं चलचित्रं द्रष्टुम् गच्छामः |  

कर्मवाच्य :- अस्माभि: चलचित्रं द्रष्टुं गम्यते | 


कर्तृवाच्य :- माता पिता च फलानि आनयतः | 

कर्मवाच्य :- मातृ-पितृभ्याम् फलानि आनीयन्ते | 


कर्तृवाच्य :- यूयं लेखं लिखथ | 

कर्मवाच्य :-  युष्माभि: लेख: लिख्यते | 


कर्तृवाच्य :- स: इत: बसयानेन जयपुरम् गच्छति | 

कर्मवाच्य :-  तेन इत: बसयानेन जयपुरं गम्यते | 


कर्तृवाच्य :- अध्यापिका सुधाखंडेन उत्तरं लिखति | 

कर्मवाच्य :- अध्यापिकया सुधाखंडेन उत्तरं लिख्यते | 


कर्तृवाच्य :- पिता पुत्रेण सह आपणं गच्छति |

कर्मवाच्य :- पित्रा पुत्रेण सह आपणं गम्यते | 


Monday, 17 October 2022

अशुद्धि संशोधनम् भाग -2 ( पुरुष अनुसार )

  वाक्य संशोधनम् भाग - 2 ( पुरुष अनुसार )   

(नीचे लिखे गए प्रश्नों के उत्तर अंत मे दिए गए है )

कर्ता और क्रिया का निर्धारण पुरुष के अनुसार किया जाता है | यदि प्रथम पुरुष का कर्ता है तो क्रिया भी प्रथम पुरुष की होगी | इसी तरह मध्यम पुरुष के कर्ता के साथ मध्यम पुरुष की क्रिया का प्रयोग होगा और  उत्तम पुरुष के कर्ता के साथ उत्तम पुरुष की क्रिया का प्रयोग होगा | 

अधोलिखितवाक्येषु रेखांकित पदेषु काश्चन अशुद्धय: सन्ति , तेषां शुद्धरूपं विकल्पेभ्य: चित्वा लिखत - 

01. आवां न चलथ: | [ Delhi 2011 ]

    (अ) तौ  (ब) युवां  (स) यूयं  (द) ता:  

02. ता: पाठं पठसि | [ All India 2011 ] 

    (अ) पठत:  (ब) पठथ:  (स) पठन्ति  (द) पठथ 

03. ता: समाचारपत्रं पठसि । [ All India 2012 ]

    (अ) पठत:  (ब) पठथ:  (स) पठन्ति  (द) पठथ 

04. त्वं कदा नाटकं द्रक्ष्यन्ति ? [ All India 2012 ,16 ] 

    (अ)  द्रक्ष्यामि  (ब) द्रक्ष्यसि  (स) पश्याव:  (द) पश्यथ: 

05. त्वं मम मित्रं अस्ति | [ Delhi 2013 ]

    (अ) भवति  (ब) अस्मि  (स) स्त:  (द) असि 

06. वयं सर्वे प्रातः उद्यानं गच्छन्ति | [ Delhi 2013 ]

    (अ) गच्छाव:  (ब) गच्छाम:  (स) गच्छथ:  (द)गमिष्यामि 

07. त्वं पाठं अपठत् | [ Delhi 2014 ]

    (अ) अपठताम्  (ब) अपठ:  (स) अपठतम्  (द) अपठत 

08. अहं नाटकं द्रक्ष्यन्ति  [ Delhi 2014 ]

    (अ)  द्रक्ष्यामि  (ब) द्रक्ष्यसि  (स) पश्याव:  (द) पश्यथ: 

09. मम समीपे पञ्च फलानि स्थ | [ All India 2014 ] 

    (अ) अस्ति  (ब) असि  (स) सन्ति  (द) स्म: 

10. वानरा: अकूर्द: | [ Delhi 2015 ]

    (अ) अकूर्दत्  (ब) अकूर्दताम्  (स) अकूर्दन्  (द) अकूर्दत 

11. अहं सेवफलं खादति | [ Delhi 2015 ] 

    (अ) आवाम्  (ब) वयम्  (स) त्वम्  (द) सः 

12. यूयं व्यर्थं न वदाव: | [ All India 2015 ]

    (अ) वदथ:  (ब) वदथ  (स) वदन्ति  (द) वदाम: 

13. आवां अस्माकं मित्रै: सह गमिष्यत: | [ All India 2015 ] 

    (अ) युवाम्  (ब) यूयम्  (स) त्वम्  (द) तौ 

14. अहं गीतां पठिष्याम: | [ Delhi 2016 ]

    (अ) पठिष्यामि  (ब) पठिष्यति  (स) पठिष्याव:  (द) पठिष्यथ 

15. ते तत्र भोजनं अकुर्व: |  [ Delhi 2016 ]            (अ) अकरोत्  (ब) अकरो:  (स) अकुर्वन्   (द) अकुरुताम्  


उत्तराणि :- 01. ब , 02. स , 03. स , 04. ब , 05. द , 06. ब , 07. ब , 08. अ , 09. स , 10. स , 11. द , 12. ब , 13. द , 14. अ , 15. स |  

Wednesday, 12 October 2022

अशुद्धि संशोधन ( वचनानुसार )

 वाक्य संशोधन ( वचन अनुसार ) 

वाक्य संशोधन करते समय छात्रों को एक बात अच्छी तरह से समझ लेनी चाहिये कि क्रिया ( verb ) का अलग - अलग लिंग न होकर केवल एक ही लिंग होता है , परन्तु कर्ता व कर्म का लिंग एवं विभक्ति अलग - अलग होते हैं

वचन अनुसार वाक्य संशोधनम् :- इस प्रकार के वाक्य शुद्धि करते समय ध्यान रखे कि कर्ता और क्रिया का वचन एक ही होता है अर्थात यदि कर्ता में एकवचन है हो क्रिया में भी एकवचन ही होगा | इसी तरह द्विवचन और बहुवचन को समझना चाहिए | 
  
(इन प्रश्नों के उत्तर सबसे अंत मे मिलेंगे )

अधोलिखित वाक्येषु रक्तवर्णीयपदेषु काश्चन अशुद्धय: सन्ति , तेषां शुद्धरूपं विकल्पेभ्य: चित्वा लिखत - 

01. तौ तत्र किमर्थं गच्छन्ति ? [ Delhi 2011 ]

  (अ)  गच्छति   (ब) गच्छत:   (स) गच्छथ:   (द) गच्छसि 

02. यूयं कुत्र उपविशसि ? [ All India 2011] 

  (अ) उपविशथ (ब) उपविशथ: (स) उपविशन्ति (द) उपविशाम: 

03. मम समीपे द्वादश पुस्तक: सन्ति | [ Delhi 2013 , All India 2013 ] 

  (अ) पुस्तके  (ब) पुस्तका:  (स) पुस्तकानि  (द) पुस्तकेषु 

04. सर्वेषां दीनजनस्य सेवां करोतु | [ Delhi 2013 ] 

  (अ) दीनजनयो: (ब)  दीनजनानाम्  (स)  दीनजनेभ्यः (द)  दीनजनेन 

05. सा बालिका: क्रीडन्ति | [ All India 2013 ] 

  (अ) ते     (ब) ता:   (स) स:    (द) तानि 

06. एते सर्वे मम मित्रं सन्ति | [ Delhi 2014 ] 

  (अ) मित्राणि   (ब) मित्रा:   (स) मित्रे   (द) मित्र: 

Click करें कुछ नया मिलेगा


07. भवान् गृहम् गच्छन्तु | [ Delhi 2014 ] 

  (अ) भवन्तः  (ब) भवत्य:  (स) भवन्तम्  (द) भवता 

08. ता: बालिका रामायणं पठति | [ All India 2014] 

  (अ) ते   (ब) सः   (स) सा    (द) तानि 

09. भवान् सुखी भवन्तु | [ All India 2014 ]

 (अ) भवताम्    (ब) भवतु  (स) भव    (द) भवत 

10. यूयं गृहं गच्छथ: | [ Delhi 2015 ] 

  (अ) त्वम्    (ब) युवाम्    (स) तौ     (द) ते 

11. वानर: कुत्र न कूर्दन्ति ? [ Delhi 2015 ]

  (अ) कूर्दसि  (ब) कूर्दति  (स) कूर्दत:  (द) कूर्दिष्यन्ति 

12. द्वे छात्रे अत्र पठन्ति | [ All India 2015 ] 

  (अ) पठति  (ब) पठत:  (स) पठथ:  (द) पठथ 

13. गायिका: गीतानि गायति |  [ Delhi 2016 ]

  (अ) गास्यामि (ब) गायसि (स) अगायत् (द) गायन्ति 

14. त्वया सह के गच्छति

  (अ)  गच्छन्ति (ब) गच्छाम: (स) गच्छत: ( द) गच्छसि 

15. मया सह मम मित्रं अपि गच्छन्ति | 

  (अ)  मित्राणि  (ब) मित्रे  (स) मित्रा:  (द) मित्रान् 

16. ता: अत्र फलं खादतः |

  (अ) ते       (ब) त्वम्    (स) स:     (द) युवाम् 

17. मया सह ते अपि  गच्छति

  (अ) गच्छसि  ( ब) गच्छन्ति (स) गच्छथ  (द) गच्छाम 

18. त्वया सह तव पिता अपि गच्छन्ति

  (अ) गच्छति  (ब) अगच्छत्  (स) आगच्छत  (द) गच्छत: 

19. केचन जन: तत्र व्यायामम् अपि कुर्वन्ति | 

  (अ) जनान्  (ब) जनै:   (स) जना:   (द) जनम् 

20. भवान् निर्धनेभ्य: धनं यच्छन्तु

  (अ)  यच्छत  (ब) यच्छतं  (स) यच्छतु   (द) यच्छ 

21. येन जना: शिक्षित: भवेयु: | 

  (अ)  शिक्षितान्  (ब) शिक्षिता:  (स)  शिक्षितम्  (द) शिक्षितानि 

22. रामः बहूनां दिनानां सहायतां कुर्वन्ति स्म | 

  (अ) करोषि  (ब) करोमि  (स) करोति  (द) कुर्म: 

23. भवान् कुत्र गच्छन्ति

  (अ) गच्छति   (ब) गच्छसि   (स) गच्छथ   (द) गच्छामि 

24. बाला: बालै: सह क्रीडत:

  (अ) क्रीडति  (ब) क्रीडन्ति  (स) क्रीडतै:  (द) क्रीडनकानि 

25. इमे वस्त्राणि मलिनानि सन्ति | 

  (अ) इमानि  (ब) इदम्  (स) अयम्    (द) इमौ 

उत्तराणि :- 01. ब , 02. अ , 03. स , 04. ब , 05. ब , 06. अ , 07. अ , 08. स , 09. ब , 10. ब , 11. ब , 12. ब , 13. द , 14. अ , 15. अ , 16. अ , 17.ब , 18. अ , 19. स , 20. स , 21.ब , 22. स , 23. अ , 24. ब , 25. अ 


Sunday, 9 October 2022

Future tence में हिन्दी से संस्कृत में अनुवाद

 हिंदी से संस्कृत में अनुवाद ( future tence ) लृट् लकार में 

 लृट् लकार को English में future tence और हिंदी में भविष्यत् काल कहते हैं | 

भविष्यत्  काल की पहचान है :- गा , गे , गी |

01. मैं अपने मित्र को पत्र लिखूंगा |

       अहं स्व मित्रं पत्रं लेखिष्यामि | 

02. तुम विद्यालय कब जाओगी  |

       त्वं विद्यालयं कदा गमिष्यसि | 

03.  बालक बाजार से पुस्तक लाएगा |

        बालकः आपणात् पुस्तकं आनेष्यति | 

अधिक जानकारी के लिए क्लिक करे :- 

04. केशव फल लाएगा है |

       केशव: फलानि  आनेष्यति | 

05. हम सब फ़िल्म देखेंगे |

       वयं चलचित्रं द्रक्ष्याम: | 

06. तुम दोनों गीत गाओगे |

       युवां गीतं गाष्यथ: | 

07. मैं पढ़ाई करूँगा |

      अहं अध्ययनं करिष्यामि | 

08. हम दोनों पुस्तक पढ़ेंगे |

      आवां पुस्तकं पठिष्याव: | 

09. बालक विद्यालय जाएगा | 

       बालकः विद्यालयं गमिष्यति | 

10. बालक विद्यालय जाएंगे | 

       बालका: विद्यालयं गमिष्यन्ति | 

( यहां पर कर्ता को देखने पर ज्ञात होता है कि कर्ता में एकवचन है लेकिन क्रिया को देखने पर ज्ञात होता है कि यह वाक्य तो बहुवचन का है )

11. कविता खेल खलेगी | 

       कविता क्रीडां खेलिष्यति | 

12. हम सब फिल्म देखने के लिये जाएंगे | 

       वयं चलचित्रं द्रष्टुम् गमिष्यामः | 

13. माता और पिता फल लाएंगे | 

       माता पिता च फलानि आनेष्यतः | 

14. पेड़ से पत्ते  गिरेंगे | 

       वृक्षात् पत्राणि पतिष्यन्ति | 

15. बालिकाओं में प्रियंका होशियार होगी | 

       बालिकासु  प्रियंका चतुरतमा भविष्यति | 

16. तुम सब लेख लिखोगे | 

       यूयं लेखं लेखिष्यथ | 

17. वह यहां से बस के द्वारा जयपुर जाएगा | 

       स: इत: बसयानेन जयपुरम् गमिष्यति | 

18. अध्यापिका चॉक से लिखेगी | 

       अध्यापिका सुधाखंडेन लेखिष्यति | 

19. छात्र किताब से पढेंगे |

       छात्रा: पुस्तकेन पठिष्यन्ति | 

20. पिता पुत्र के साथ बाजार जाएंगे | 

       पिता पुत्रेण सह आपणं गमिष्यति |

इस प्रकार से हम लृट् लकार ( future tence ) में हिंदी से संस्कृत में अनुवाद कर सकते हैं | 


विद्या आधारित श्लोक

            विद्या आधारित श्लोक   संस्कृत में बहुत से विद्या आधारित श्लोकों का संकलन उपलब्ध है उन्हीं में से कुछ विद्या आधारित श्लोकों का हि...